In past few years there’s been very interesting development in the area of data storage technologies driven by the cloud adoption – all sorts of NoSQL databases, Blob stores, etc. After researching various data storage technologies we’ve chosen Cassandra and OpenStack Object Store for our implementation.

Despite that, we designed ElasticInbox to be independent of the particular storage technology. For example, we used jclouds to provide blob store abstraction. In future, we may add HBase driver in addition to Cassandra.

ElasticInbox was open sourced and available at GitHub. Below are the presentation slides and video from Cassandra London meetup. For more info visit www.elasticinbox.com.

So I did research in order find out whether Open Source BI actually saves money and facilitates BI rollout in small companies. The answer was – “not quite”. It turned out that the major part of the cost is implementation. With affordable commercial BI solutions like Microsoft BI, cost of the software is miniature in comparison to the implementation costs. Another finding was that implementation using internal resources is actually cheaper than using 3rd parties.

Recently I have got an opportunity to check current situation. Pentaho London User Group (PLUG) meetup which took place last week had more than 40 participants. It was surprising to see so much interest in Open Source BI so I decided to conduct a small survey. After quick chat with Tom (one of the PLUG founders) we came up with the following questions (original questionnaire can be downloaded here):

1. What is the size of your company?
2. Do you currently use BI in your company?
3. Type of BI tools (Open Source, Commercial, etc)?
4. Who worked on BI implementation?
5. Any plans for BI with Big Data?
6. Which BI functionalities are used (Reporting, ETL, etc.)?

Before going to the results, I have to mention that it was Pentaho meetup and one of the speakers – Matt Casters (PDI lead) was giving a talk on integration with Hadoop. This is to say that the audience was mostly people who were interested in those two things – Pentaho and Hadoop integration.

We’ve got about 50% response rate and here are interesting findings:

1. 53% was from medium and large companies vs. 47% from small companies. This shows growing interest to Open Source BI among medium and large companies who were traditionally with commercial vendors.
2. 89% of medium/large companies already using BI vs. only 29% of small companies. This clearly shows that small companies are still behind in adoption speed. Costs?
3. 60% of those use have BI are using Open Source Community Edition and 50% Enterprise Edition. Many of those are using both CE and EE. It’s interesting to see that people who pay for EE are also using CE in parallel.
4. No one actually using cloud based BI and only 1 person said they are interested in using it. Even though there are now companies like GoodData, Cloud based BI (or SaaS BI) hasn’t really took off yet.
5. My favourite one: 100% of interviewees said that they used internal resources to implement BI! 28% of those also used IT Consulting companies and/or BI vendor to help them. This clearly shows how BI has changed over the years. 5 years ago, when BI was relatively new, almost all companies had to turn to the 3rd parties simply because there were no experts. Nowadays, companies prefer to hire BI experts and let them implement and maintain BI and save some money.

If you are interested, you can download raw survey results from here. All PLUG speeches can be found at the SkillMatter website.

I also compiled following infographic which reflects major findings:

BI market is very dynamic and has changed radically during my research period – Oracle acquired Hyperion, SAP acquired BusinessObjects, and finally IBM acquired Cognos.

Let’s get back to the thesis. Here’s an abstract:

During the last decade, Business Intelligence (BI) became inevitable technological advantage of the large enterprises which could afford to buy, implement and maintain BI solutions. These days, small size enterprises which form 98% of all enterprises in the EU have realised competitive and financial benefits of the BI. However, limited IT budgets of small companies and BI’s high TCO (total cost of ownership) may cause power gap between large and small enterprises persists to enlarge where latter will find it increasingly difficult to compete. This paper explores open source (OS) approach to BI, whether OS could be an alternative to the commercial solutions, and more important whether OS BI provides cost saving. It defines and evaluates grounds that used for comparison of OS and commercial BI solutions.

Open source were supposed to have lower TCO but…

…this chart from research shows that outsourced OS BI would cost as much as outsourced commercial BI solution (in this case Microsoft’s).

On the other hand, I found that insourcing can reduce TCO greatly. But is that case true only for OS BI? Probably no. CIO.com has an article with similar conclusion that insourcing does pay, but in their case study Microsoft’s BI tools have been used.

Nevertheless, OS BI has following advantages over commercial solutions:

• Built upon open standards: reduce proprietary vendor lock-in risk
• Availability of complete source code
• Access to latest updates and patches
• Active community (forums, mailing lists, etc.)

If you are interested, you can read and download complete thesis from below:

PS: Don’t be scared with TCO figures, they are in Swedish Kronas (SEK).

Domen Oğurluğu

Ortada heç bir sübut olmadığına görə illədir mövcud olan bu problem üzə çıxmırdı. Lakin getdikcə artan oğurluqların sayı və azalan “oğurluq üçün vaxt” internet cəmiyyətinin həyəcanına səbəb oldu.

Son bir-iki həftədə onlarla xəbər bu mövzuya toxundu. Bəzi müəlliflər axtarışdan sonra domenlərin 2 dəqiqədən də az yaşadıqlarını iddia edirlər. Digərləri isə bu çirkə .COM və .NET TLD-lərinin ROOT DNS server sahibi olan Verisign-in də bulaşdığını iddia edir.

Rəsmi qurum olan ICANN’s Security and Stability Advisory Committee (SSAC) tərəfindən yayımlanan “Advisory on Domain Name Front Running” sənədi məsələnin ciddiliyini daha da artırdı. Əsasən tövsiyyə xarakterli bu sənəd oğurluq prosesini yumuşaq olaraq Domain Name Front Running adlandırır.

Bu sənəddə SSAC problemin mümkün bir neçə mənbəyini ortaya qoyur:

• Client software
• 3rd Party WHOIS query portals
• Unauthorized executables
• DNS operators
• Registrars (and resellers)
• Name Spinners
• Registries
• Information leaks, social engineering

Bu cür haııarı aradan qaıdırmaq üçün SSAC ictimayətə müraciət edərək, haqsızlıqla rastlaşanları SSAC-DNFR@ICANN.org ünvanına müraciət etmələrini istəyir.

Azərbaycanda Domain Name Front Running (DNFR)

Bəs bizdə vəziyyət necədir? Azərbaycanda .az TLD-ni yalnız bir qurum – NT satır. Və bu qurumun yalnız bir whois xidməti mövcuddur: www.whois.az. Sadə dildə desək bu sahədə absolut manapoliyadır.

Buna görə yuxarıdakı halların çoxu bizdə yoxdur. Yerdə qalır:

• Client software
• 3rd Party WHOIS query portals
• Unauthorized executables
• DNS operators
• Registrars (and resellers)
• Name Spinners
• Registries
• Information leaks, social engineering

Azərbaycanda Registrar və Registry eyni qurum olduğunu nəzərə alsaq, bu cür halların arxasında yalnız bir qurum dura bilər.

Əlimdə heç bir sübut olmasa da, başıma gələn bir neçə haldan sonra Azərbaycanda DNFR vasitəsilə domen adlarının mənimsənilməsinin ciddi olduğunu düşünürəm.

Mübarizə Yolları

Verisign bu oyunun içindədirsə .COM, .NET və digər beynəlxalq TLD-lər üçün çıxış yolu yalnız araşdırma ola bilər. Vəziyyət qəlizdir. Azərbaycan üçün isə çıxış yolu var!

Bir dostumun tez-tez müraciət etdiyi, yoxlanılmış üsul belədir: .az domeni almaq istəyirsinizsə və bu domenin başqası tərəfindən mənimsələnməsini istəmirsinizsə onda aşağıdakı kimi hərəkət edin:

1. Səhər tezdən, iş günü başıayan kimi NT-nin qapısını kəsdirirsiniz (səhər yuxulu olduqlarına görə reaksiya zamanı nisbətən boyükdür)
2. Mobil telefonunuzdan www.whois.az saytına girib domenin boş olub-olmadığını yoxlayırsınız (mobil internetiniz yoxdursa interneti olan dostunuza zəng edib xahiş edə bilərsiniz)
3. Domen boşdursa həmən içəri daxil olub domeni almaq isədiyinizi bildirirsiniz.

Beləliklə registrarin vaxtı olmur ki sizin domen adınızı … you know.

PS: Əğər sizin də domeninizi əlinizdən alıblarsa bizimlə bölüşün, aşağıda şərhinizi yazın.
PPS: Thanks, Kazim & Farid!

Test-First Programming

Test-First Programming (a.k.a. test-driven development) practice in XP very useful for prescription of the particular task. It is much easier to fix a problem when you really have it and vice versa (hard to achieve when you don’t know what). Writing failing test before solution for the task, is just like drawing a circle ring before trying to fill it in. Having an empty ring first, helps to fill exactly required area step-by-step. Steps can be hours, days or weeks. If there is no clear scope, probably you will go out of it and create “waste”, not a code. Even worse, you can leave some part of the task incomplete.

However, when key vendors supporting BPML announced migration to BPEL4WS, BPMN focused on more mapping to BPEL as well. Nevertheless, OMG – the organization currently maintaining BPMN
specification, plans to add mapping support to executable languages such as ebXML BPSS, RosettaNet and W3C Choreography Working Group Specification when it will be completed.

Business Process Diagram (BPD) is a graphical model defined by BPMN. In order to achieve easy readability, BPD has been based on traditional flow-charting techniques without adding much complexity. Additionally, it allows extensions to the interface elements, flexible size, color, line style and text positions unless they do not conflict with the notation elements. Despite these, in order to provide mapping to executable languages
BPMN has to trade-off some simplicity.

Main Concepts

BPMN groups graphical elements into small set of notation categories so that BPD readers such as business and technical people can easily recognize types of elements and understand them. Further, additional information and attributes can be added in order to support conversion to executable language.

There are four basic categories of elements:

• Flow Objects
  • Events
  • Activities
  • Gateways
• Connecting Objects
  • Sequence Flow
  • Message Flow
  • Association
• Swimlanes
  • Pool
  • Lane
• Artifacts
  • Data Object
  • Group
  • Annotation

Additionally, BPD allows extension to Flow Objects and Artifacts in order to meet custom needs.

Flow Objects

Flow objects group consists of three core elements:

Event	Represented by a circle, Event elements identify that something happens within business process. There are three types of Events – Start, Intermediate and End. As the names imply, the Start Event indicates where a particular process will start and the End Event where it ends. Intermediate Events occur between Start and End Events respectively. Event circles have open centers to allow internal markers to be specifies. Start and most Intermediate Events have Triggers that define cause for this event. Figures on the right show two of them: Message (Start and Intermediate) and Timer (Start and Intermediate). Message Start and Message Intermediate Events show that a message should arrive from a participant in order to trigger particular process. While Timer type of these Events show that a specific time (e.g. 9am), date (e.g. 20 October) or cycle (3 days) can be set in order to trigger a process.
Activity	Activity elements represented by rounded-corner rectangle and show a work to be done at this stage. It could be atomic or non-atomic. Atomic Activities are called Tasks and non-atomic Activities are called Sub-Processes respectively. Sub-Process Activities include compound activity within itself. In turn, Sub-Process Activity can be either Expanded or Collapsed. Collapsed Sub-Processes hides details and has a small plus sign in the bottom center of the shape. In contrast, Expanded Sub-Process Activity shows all process details within its boundary.
Gateway	Gateway is represented by a diamond shape and controls divergence and convergence of flow paths. Depending on the symbol specified inside the diamond shape, Gateway flow object can determine forking, merging and joining. Here we will show you only three of them: Exclusive (XOR), Inclusive (OR) and Parallel (AND) Gateways. The difference between Exclusive and Inclusive Gateways is that Exclusive (XOR) Gateways allows only one flow of a set of alternatives to be chosen, while Inclusive (OR) Gateways will enable all flows with true condition. Gateways will be explained more detailed in the examples below.

Connecting Objects

Relations between the Flow Objects are represented using Connecting Objects. There are three different Connecting Objects:

Sequence Flow	A Sequence Flow shows a flow or an order in which activities will be performed and represented with a solid line and arrowhead. Sequence Flow may be Conditional – marked by a diamond or Default – marked by a diagonal slash in the beginning of the line. Conditional Flows have condition expressions that are evaluated to determine whether or not to follow this path. For Inclusive and Exclusive Gateways, one of the flows can be a Default Flow. This flow will be used only if all the other outgoing conditional flows are not true.
Message Flow	A Message Flow is used to show the flow of messages between two Participants (Pools) and represented with a dashed line and an open arrowhead.
Association	Associations are used to associate data, text, and other Artifacts with flow objects and represented by a dotted line with a line arrowhead. Associations are used to show the inputs and outputs of activities.

Swimlanes

A Swimlane is a visual mechanism of organizing different activities into categories of the same functionality. BPD defines two types of Swinlanes:

Pool	A Pool represents a Participant in a Process. It is represented with a wide rectangle containing group of Flow Objects, Connecting Objects and Artifacts. Separate Pools in the BPD will represent different Participants (e.g. different companies).
Lane	A Lane represents sub-part of the Pool and divides it either vertically or horizontally. Lanes are used to organize and categorize activities (e.g. departments within a company).

Artifacts

Artifacts help modelers and developers add more information to the diagram, thus making it more readable for user. Even though there are only three types of Artifacts in BPD, BPMN expandability allows addition of custom Artifact types.

Data Object	Data Objects are used to show which data is required or produced in an Activity.
Group	A Group is represented with a rounded-corner rectangle and dashed lines. The Group is used to visually group different Activities but does not affect the flow. Groups can be used across Pools and Lanes.
Annotation	Text Annotations are a mechanism to provide additional information for the reader.

BPMN by Examples

Before putting these elements together, first let’s take a look at an example of particular business process of Mobile Content Provider who sells mobile ringtones, wallpapers and games.

A use case example for this mobile content acquisition process could be one shown below:

1. Actor (Customer) sends 5 digit code (e.g. 34567) via SMS to the Short Number of Mobile Content Provider company
2. System (Content Provider) verifies received SMS content
3. System detects Content Type based on the first digit of received code (i.e. 3 for 34567)
4. System applies specific rules for respective content type
5. System fetches Binary Content from Database based on last 4 digits of received code (i.e. 4567 for 34567)
6. System generates Unique Content ID and stores Binary Content under this ID.
7. System sends special WAP link with Unique Content ID to an Actor and at the same time charges an Actor
8. Actor follows received WAP link from Mobile Browser and downloads desired Content to its device
9. System deletes stored binary object after successful delivery. Otherwise, content will become expired and deleted automatically after 3 days.

One of the possible BPMN diagrams for this scenario may look like Figure 1. When customer sends SMS with desired content code, it triggers Start Event and business process starts. Then by having Task Activity we decode SMS and get 5 digit content code ready for analysis.

Now, in order to apply content specific rules, we add Exclusive Gateway which will analyze first digit of the code and restrict consequent flow only to the matching path. While major part of the orders is ringtones, we can make this case a Default Flow.

Another possible representation would be using Conditional Flows like shown on Figure 2. However, such representation is equivalent to Inclusive Gateways, while it allows two or more flow to be enabled at the same time.

After applying specific rules and before generating mobile content we merge different Sequence Flows. BPMN uses the term “merge” to refer to the exclusive combining of two or more paths into one path (also known as an OR-Join). Another way of representing merge would be Merging (XOR) Gateway (see Figure 3).

In both cases above only one of the incoming flows required in order to continue process. Although, in case if we need to have all of the incoming flows before continuing, for instance, apply a number of rules (A, B and C) for a specific content, we would use “join”. BPMN uses the term “join” to refer to the combining of two or more parallel paths into one path (also known as an AND-Join or synchronization). Then, Parallel (AND) Gateway is used to show the joining of multiple Flows (see Figure 4).

As can be seen from the Figure 1, “Generate Mobile Content” is non-atomic, Expanded Sub-process. Diagram for this sub-process shown separately at the Figure 1a. In order to bring more clarity to sub-process description input and output Artifacts has been specified.

Forthcoming activity is also non-atomic. However, in contrast with previous activity, “Deliver Content” is Collapsed Sub-Process. Within Collapsed Sub-Process it is possible to specify activities with and without Start and End Events. In our case, while we don’t use them, both Tasks – “Send SMS w/ WAP Link” and “Charge Customer” will be done in parallel. Another way to show this sub-process is using Parallel (AND) Gateways and “fork” as shown on Figure 5. BPMN uses the term “fork” to refer to the dividing of a path into two or more parallel paths (also known as an AND-Split). It is a place in the Process where activities can be performed concurrently, rather than sequentially.

Next item in the flow at Figure 1 is an Event Based Exclusive (XOR) Gateway. This is a specific type of Exclusive Gateways where decision is one of the alternatives that are based on an Event that occurs at that point. Alternatives are shown as an Intermediate Events. Thus, we will “Delete Mobile Content” either after customer downloads it successfully or after it expires (3 days).

Intermediate Events can also be used to represent exception handling. This will be shown by placing the Intermediate Event on the boundary of a Task or Sub-Process (either collapsed or expanded). For instance, content download expiration exception can be illustrates as shown in Figure 6.

Finally, we reach End Event which stops business process. There may be more than one End Events at the different steps within flow, representing process end for different scenario flows.

Strengths and Weaknesses of BPMN

UML Activity Diagrams are functional, but business analysts somehow cannot use them. Flowcharts are what they had rather go for, but these tend to be limited to the modeling of single processes, which does not accommodate the requirements of a BPM. BPMI.org developed BPMN a couple of years ago in order to solve all these problems. In fact, BPMN is recognized standard for designing business processes.

In spite of this, BPMN 1.0 is still incomplete and BPMN 1.x is on the way. There are also people arguing that one of the key goals – visualization of BPEL is failed. Fundamental differences between BPMN and BPEL are exposed, which make it very difficult, and in some cases impossible, to generate human-readable BPEL code from BPMN models. Even more difficult is the problem of generating BPEL code from BPMN diagrams and maintaining the original BPMN model and the generated BPEL code synchronized.

At last, one may find BPD elements hard to sketch on paper in comparison with UML Activity diagrams or Flowcharts. For instance, distinguishing between start and end events.

Summary

This tutorial tried to cover basic concepts of BPMN. Nevertheless, BPMN defines many more advanced elements and allows extensions to the notation. People familiar with similar business process description notations may see similarities between BPMN and for instance, UML Activity Diagram. Despite these similarities, we should not forget that one of the main goals behind BPMN is ability to be mapped to the business process execution languages. Obviously, support for this ability brings complexity and many attributes for each of the elements.

A BPD is not designed to graphically convey all the information required to execute a business process. Thus, the graphic elements of BPMN will be supported by attributes that will supply the additional information required to enable a mapping.

References

• BPMN 1.0 Specification, OMG, 2006
• Stephen A. White, Introduction to BPMN, IBM Corp.
• Michael Havey, What Is the Business Process Modeling, 2005
• BPMN on eBPML.org
• BPMN on Wikipedia
• BPMN.org
• J.Deeb, D.Sharma, Processes With BPEL and BPMN, Business Integration Journal, April 2006
• Ismael Ghalimi, Why BPMN Matters, 2006
• Assaf Arkin, On BPMN, 2006
• Wil van der Aalst and Kees van Hee, Workflow Management – Model, Methods, Systems, MIT Press Cambridge, 2002.

Interactive Advertising Bureau (IAB) və PricewaterhouseCoopers (PwC) 30 May 2006 tarixində yayımladığı bəyanata əsasən dünya üzrə internet reklam gəlirləri 2006-cı ilin 1-ci rübündə $3.9 miryard təşkil edərək yeni rekord həddi müəyyən etdi. Keçən ilin müvafiq rübü ilə müqayisədə internet reklam gəlirlərinin $2.8 milyarddan 38% artması müşahidə edilib. İllərlə davam edən bu mütəmadi artış dünyada internet reklamçılığının inkişaf sürətinin aydın göstəricisidir.

1996-cı ildə yaranan İnteraktiv Reklam Bürosu (IAB) özündə 250-dən artıq internetinin müxtəlif sahələrinin nümayandələrini birləşdirir. Bunların arasında AOL, Google, MSN, Yahoo! kimi internet nəhənglərini və DoubleClick, ValueClick, Advertising.com kimi beynəlxalq internet reklam agentliklərinin mövcudlüğü qurumun miqyası haqda təsəvvür yaradır. Qurum mütəmadi olaraq intrnet reklamı sahəsində müxtəlif standartlar yaradır və reklamın effektivliyinin artırılması üçün tövsiyyə xarakterli sənədlər dərc edir.

İnternet Reklamının Üstün İmkanları

Digər reklam vasitələrilə müqayisədə internet reklamının bir sıra üstünlükləri mövcuddur. Onların arasında ən vaciblərinə səthi nəzər yetirək:

Dinamik reklam sahələri. Çap reklam vasitələrindən fərqli olaraq, veb səhifədəki bir reklam sahəsində eyni anda müxtəlif ziyarətçilərə müxtəlif reklam göstərilə bilər. Reklam rotasiyası kimi tanınan bu texnologiya bir reklam sahəsində eyni anda bir neçə reklam kampaniyası keçirmək imkanı yaradır.

Canlı izləmə imkanı. Çap və televiziya kimi ənənəvi reklam vasitələrində reklama neçə nəfərin baxdığı haqda dəqiq məlumat əldə etmək olduqca çətindir. Tam tərsinə olaraq internet reklamını neçə nəfərin gördüyünü və görənlərdən neçəsinin bu reklam vasitəsilə sizin veb səhifənizə keçdiyini canlı izləmək olduqca asandır.

Canlı qiymətləndirmə.Məhz yuxarıda göstərilən canlı izləmə daha effektiv qiymətləndirmə üsulunü – canlı qiymətləndirməni mümkün edir. Canlı qiymətləndirmədən öz növbəsində iki cür istifadə edirlər:

1. CPM (Cost per 1000 Impressions) – reklam məhsulunun 1000 dəfə göstərilməsi üçün müəyyən edilən qiymət;
2. CPC (Cost per Click) – reklamdan reklamverənin saytına keçən hər bir istifadəçi üçün müəyyən edilən qiymət.

Yuxarıdakı üsulların hər ikisi internet dünyasında geniş yayılıb və reklama sərf edilən vəsaiti minimuma endirmək imkanı yaradır.

Dəqiq hədəf kütləsinin seçilməsi.Bu üstünlüyü kiçik bir misal ilə göstərmək istərdim. Təsəvvür edin ki, siz 18-28 yaşında olan qızlar üçün reklam kampaniyası keçirməlisiniz. Reklamı yerləşdirmək istədiyiniz internet resursu öz növəbsində qeydiyyatdan keçmiş istifadəçiləri haqda ətraflı məlumata malikdir – cinsi, yaşı və s. Beləliklə siz kampaniyanızın dəqiq hədəf kütləsini seçərək vəsaitinizə daha da qənaət etmiş olarsınız.

Azərbaycanda İnternet Reklamçılığı

Digər sahələrdə olduğu kimi internet reklamçılığı sahəsində də Azərbaycanda vəziyyət dünyadakından xeyli fərqlənir. Başlanğıc üçün onu deyim ki, bir neçəsi istisna olmaqla, əksər Azərbaycan internet resursları yuxarıda sadalanan internet reklamının üstünlüklərinin heç birindən istifadə etmir. Bunun əvəzinə onlar statik və ənənəvi – müddət ilə qiymətləndirilən reklam sahələri satırlar.

Standartların mövcud olmaması daha bir ciddi problemdir. Bir çox sayt sahibinin ixtiyari ölçüdə banner sahəsi yaratması, sahələrin ölçulərinin standart olmaması, reklamverən və reklam agentliyi üçün reklam məhsulunun hazırlanmasında problem yaradır.

Bu problemlərin aşkara çıxarılması və aradan qaldırılması yollarını müzakirə etmək üçün Azərbaycan İnternet Forumu (AİF) “Azərbaycanda İnternet Reklamçılığı” mövzusunda dəyirmi masa keçirmişdir. Burada banner ölçülərini standartlaşdırmaq məqsədilə IAB-nin standartlarını əsas kimi götürən AİF “İnteraktiv Reklam Vahidləri” adlı layihənin işçi variantını təqdim etmişdir.

Azərbaycan internetinin bəzi nümayəndələri qazanclarını maksimal həddə çatdırmaq üçün bir səhifədə ifrat sayda banner yerləşdirirlər. Adətən bu cür hallar reklam agentlikləri tərəfindən tənzimlənərək qadağan olunur. Diqqət yetirsəniz görərsiniz ki, dünyada ən məşhur resurslarda belə adətən bir səhifədəki banner sahələrinin sayı 2-3-dən çox olmur və onlar səhifənin yuxarısında yerləşdirilirlər. Bizim reklamverən şirkətlər isə bəzən lokal veb səhifələrin ən aşağı hissəsində, 35 banner sahəsindən ən axırıncısında reklam yerləşdirməyə razı olurlar. Bu cür reklamın effektivli çiddi şübhə doğurur.

Bu problemləri tədricən aradan qaldırmaq üçün hər üç tərəf – reklamverən, reklam agentliyi və reklam yerləşdirən veb sayt standartlara riayət etməlidirlər. Hesab edirəm ki, burada reklam agentliklərinin rolu daha böyük olmalıdır. Belə ki, internet reklamın bütün imkanlarından faydalanmaq üçün agentliyinin müvafiq texniki imkanları olmalıdır.

Son olaraq onu qeyd etmək istərdim ki, internet reklamı yalnız veb səhifələrdə yerləşdirilən bannerlərdən ibarət deyil. İnternet texnologiyalarının sürətli inkişafı, internet radio və IPTV kimi texnologiyalar internet reklamı anlayışını daha da genişləndirir. Azərbaycan üçün hələ gənc olan internet reklamçılığı sahəsi, ölkəmizə elektron kommersiyanın gəlişi ilə yeni vüsət alacağı şübhəsizdir. Bunun üçün isə indidən hazırlaşmaq lazımdır.

“Azərbaycanda İnternet Reklamçılığı” dəyirmi masasında təqdim etdiklərim:

• Təqdimat (Prezentasiya) slaydları
• “İnteraktiv Reklam Vahidləri” işçi sənədi – IRV.pdf

Tədbir ilə əlaqəli mətbuatda yazılar: Ayna, Zerkalo

Vikipedia Nədir?

Wikipedia (Azərbaycanca Vikipedia) – Wikimedia Foundation qeyri-hökümət təşkilatı tərəfindən yaradılan internet ensiklopediyasıdır. Vikipedianı Britannika kimi digər internet ensiklopediyalardan fərqləndirən onun açıq olması, yəni hər kəs tərəfindən redaktə oluna bilməsidir. Vikipedianın yaradıcıları – Jimmy Wales və Larry Sanger 5 il əvvəl fəlsəfəsi tamamilə fərqli olan, biliklərini paylaşan insanlar sayəsində meydana gələcək, dünyanın ən dolğun online ensiklopediyasını yaratmaq istəmişlər. Bu təşəbbüs özünü doğrultmuş və Vikipedianı dünyanın ən populyar 25 saytları sırasına daxil etmişdir.

Ensiklopediyanın əsas tələbi yazılan məqalələrin və əlavə edilən biliklərin neytral nəzər nöqtəsindən (NPOV – Neutral Point Of View) çıxış etməsidir. Yəni burada “…ən gözəl şəhər Bakıdır” kimi şəxsi fikirlərə yer olmamalıdır.

Təbii ki, resursun açıq olması eyni zamanda bir sıra problemlər yaradır. Məsələn, Qarabağ mövzusu ətrafında həm azərbaycanlılar həm də ermənilər fakt və fikirlərini bölüşə bilərlər. Bu halda kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu yalnız diskussiyalar və arbitrlara müraciət (Requests for Arbitration) müəyyən edə bilər. Məsələn, soydaşımız Təbib Hüseynov Qarabağ ilə əlaqəli belə bir “məhkəməni” udub. Lakin Şuşa, Naxçıvan və diğər mövzularda diskussiyalar hələ də davam edir.

Azərbaycanca Vikipedia

2004-cü ilin yanvarından az.wikipedia.org ünvanında Azərbaycan dilində Vikipedia fəaliyyətə başlamışdır. Fikrimcə buna Azərbaycanın açıq online ensiklopediyası kimi də baxmaq olar. İki yaşı tamam olan ensiklopediyamızda məqalələrin sayı 3000-ə yaxınlaşmaqdadır. Lakin onu qeyd etməliyəm ki, onların əksəriyyəti boş məqalələr və ya şablonlardır. Müqayisə üçün deyim ki, İngilis versiyasında təqribən 950.000 məqalə, Türk versiyasında isə 17.000 məqalə mövcuddur.

Təəssüflər olsun ki, cavan ensiklopediyamız üzərində çalışmalara çox az azərbaycanlı cəlb olunduğundan, o, əsasən türk qardaşlarımız və güney azərbaycanlı soydaşlarımız tərəfindən qurulur. Məhz bu səbəbdən (və bizim passivliyimizdən) saytda çoxlu qrammatik və sintaktik səhvlərə, türk və fars sözlərinə rast gəlmək olar. Yenə də, bizim Vikipedia üzərində işlədikləri və təməlini qoyduqları üçün hər birinə dərin təşəkkurümü bildirmək istərdim. Lakin bu işin ən qorxulu tərəfi deyil.

Bu yaxınlarda Azərbaycan Vikipediasında “Son dəyişikliklər” bölümündə “İrəvan” və “Ermənistan” sözlərinin yaradıldığı diqqətimi cəlb etdi. Bu dəyişikliklər qeydiyyatdan keçmiş üzv tərəfindən deyil, naməlum şəxs tərəfindən edilmişdi. Məqalələr neytral görünməyə çalışsa da erməni mənşəli olduğu aşkardır. Müəllifin İP addresinin (195.250.64.76) ermənistana mənsub olduğu məndə qalan şübhələri də yox etdi. Bəli, ermənilər bizim ensiklopediyamıza azərbaycan və onun tarixi haqda saxta məlumat daxil edərək növbəti dəfə dezinformasiya yaradırlar. Görünür Azərbaycanda yaxşı təhsil aldıqlarından ermənilər bu məqalələri səlis və düzgün Azərbaycan dilində yazırlar. Qeyd edim ki, hər bir səhifə üzərində edilən bütün dəyişikliklər “Səhifə keçmişi” bölümündə qeyd edilir. Bu imkandan istifadə edib yuxarıdakı faktın təsdiqini tapa bilərsiniz.

Mən Necə Yardım Edə Bilərəm?

Zəngin Azərbaycanımızın şəhər və rayonları, şair və yazıçıları, mətbəxi, geyimləri və s. haqda dürüst məlumatınız varsa, maksimum neytrallığı və obyektivliyi qoruyaraq, durmadan Azərbaycan Vikipediasına əlavələr edin! Bunun üçün sadəcə qeydiyyatdan keçmək kifayətdir.

Lakin bununla kifayətlənməmək lazımdır. Vikipedia bugün dünyada güvənilən və çox populyar informasiya mənbəyi kimi tanınır. Tələbələr, jurnalistlər və digər araşdırmaçılar internetdə məlumat axtarışında məhz bu resursa üstünlük verirlər. Bunun üçün bizim Azərbaycan dilindəki Vikipedianı qurmaqla yanaşı, İnglis, Fransız, Rus, Alman, İspan və digər dillərdə olan Vikipedialara da əlavələr etməmiz, Azərbaycan və onun ayrılmaz hissəsi olan Qarabağ haqda həqiqətlərin dünyaya çatdırılması yolunda vacib addımlardandır.

Məqalələrin Yaradılması

Vikipediada məqalələrin yazılması olduqca asandır və HTML səhifələrindən fərqli olaraq xüsusi biliklər tələb etmir. Mündəricatın yaradılması, keçid və şəkillərin əlavə edilməsi, şablonlar və diğər funksiyalar avtomatlaşdırıldığından məqalələri qısa müddət ərzində asanlıqla yaratmaq mümkündür. Təsadüfi deyil ki Havaililərin dilində wiki (wihiwihi) sözü “tez”, “cəld” mənasını daşıyır.

Hər zaman neytral nəzər nöqrəsindən çıxış edərək yazın və yazdığınız məqalələrin mənbəyini göstərin. Bu idarəçilərin və oxuyucuların sizin məqalənizə olan etimadını artıracaq və mümkün mübahisələrin qarşısını alacaq. Mənbələri xarici keçidlər vasitəsilə “Ədəbiyyat”, “Mənbələr”, “Əlavələr” və ya “Əlavə Ədəbiyyat” başlıqlı bölüm(lər)də sadalayın.

Günümüzdə aktual olmayan, lakin bir neçə il sonra ciddi problemlərə səbəb ola biləcək daha bir vacib məqam müəllif hüquqlarıdır. Əgər əlavə etdiyiniz məqalə, şəkil və ya media faylının bir neçə il sonra ensiklopediyadan xaric olunmağını istəmirsinizsə, ən azı müəllifinin adını qeyd edin.

Yeni məqalə yaratmaq üçün xüsusi Help:Yeni Məqalə Yarat səhifəsində başlığı daxil edib, “Create article” düyməsini seçin. Seçdiyiniz başlıqlı məqaləni redaktə etmək üçün digər səhifəyə keçəcəksiniz. Burada məqalənin mətnini daxil edib “Səhifəni qeyd et” düyməsini seçməklə onu Vikipediyaya daxil edin.

Vikipediada mətni formatlaşdırmaq üçün bir sıra özünəməxsus sintaksislərdən istifadə olunur:

==Başlıq==

===Alt başlıq===

====Alt alt başlıq====

* Siyahıları asanlıqla yarada bilərsiniz
* Bunun üçün hər bir sətrin önünə ulduz əlavə edin
** ulduzların sayı siyahıdakı dərinliyi müəyyən edir

# Həmçinin nömrələnmiş siyahılar yarada bilərisiniz
## struktur üçün idealdır
## və asanlıqla yaradılır

Horizontal bölgü xətti üçün
----
simvolundan istifadə edin

İmzanızı əlavə etmək üçün:
~~~
İmza və vaxtı əlavə etmək üçün:
~~~~
Yalnız vaxtı əlavə etmək üçün:
~~~~~

Tarix formatları:
# [[Yanvar 20]], [[1990]]
# [[20 Yanvar]] [[1990]]
# [[1990]]-[[01-20]]
# [[1990-01-20]]

Mətnə həmçinin digər səhifələrə keçidlər daxil edə bilərsiniz. Keçidlər əsasən iki növ olur – daxili və xarici keçidlər. Daxili keçidlər Vikipediada mövcud olan və olmayan məqalələrə aparır. Mövcud olmayan məqalələrə aparan keçidlər sizə bu məqaləni yaratmağı təklif edəcək. Xarici keçidlər isə digər internet ünvanlarına işarə edir.

Azərbaycanın paytaxtı [[Bakı]] şəhəridir

Bakı şəhəri [[Azərbaycan|Azərbaycanın]] paytaxtıdır

#REDIRECT [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]

[[ar:باكو]]
[[en:Baku]]
[[ru:Баку]]

[[Category:Azerbaycan]]

[[:Category:Azerbaycan]]

#Görünən keçid:
http://code.az/ (tərcih olunmur)
#Adsız keçid:
[http://code.az/] (yalnız mətnin daxilində)
#Adlı keçid:
[http://code.az/ Code.az]

[[media:sound.mp3|Səs]]

Şəkilləri və media fayllarını mətnə əlavə etməzdən öncə onları Vikipediyaya yükləmək lazımdır. Bunun üçün xüsusi “Qarşıya Yükləmə” funksiyasından istifadə edib şəkil, audio və ya hər hansı başqa bir mediya faylını yükləyin və onun daxili ünvanını məqalənizə əlavə edin. Yükləyərkən mümkün qədər yüksək keyfiyyətli şəkillərdən istifadə edin və yüklədiyiniz şəkillərin müəllif hüquqlarına diqqət yetirin. Şəkilləri əlavə edərkən nümunə üçün mövcud məqalələrdən və ya aşağıdakı misallardan birini istifadə edə bilərsiniz:

Alınan Nəticə	Yazılan Mətn
Şəkil:	Şəkil: [[Image:wiki.png]]
Sağ tərəfdə yerləşən və başlığı olan şəkil: Vikipedia Ensiklopediyası	Sağ tərəfdə yerləşən və başlığı olan şəkil: [[Image:wiki.png|frame|Vikipedia Ensiklopediyası|right]]
Sol tərəfdə yerləşən, başlıqlı, kiçildilmiş şəkil: Vikipedia Ensiklopediyası	Sol tərəfdə yerləşən, başlıqlı, kiçildilmiş şəkil: [[Image:wiki.png|thumb|left|90px|Vikipedia Ensiklopediyası]]

Mətndə başlığı olan və ehtiyac olduqda kiçildilmiş şəkillərdən istifadə etməyə çalışın. Tələb olunarsa məqalənizdə adi HTML dilindən də istifadə edə bilərsiniz.

Burada göstərilən nümunələr bir çox məqalələrin yaradılması üçün kifayət olduğuna baxmayaraq viki dilinin yalnız bir hissəsidir. Vikipedianın bütün imkanlarını öyrənmək istəyirsinizsə “Ədəbiyyat” bölümündəki İnglis və Rus dilində bənzər məqalələrə müraciət edə bilərsiniz.

Biliklərimizi Paylaşaraq…

Prezidentin 2004-cü il yanvarın 12-də imzaladığı Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının nəşri haqda sərəncama baxmayaraq, bugün ensiklopediyanın heç bir cildinə də satışda rast gəlmək mümkün deyil. İnanıram ki, azad ensiklopediyaya əlavə ediləcək hər bir kiçik məlumat onu dinamik, pulsuz və Elmlər Akademiyasının hazırladığı ensiklopediyadan daha populyar edəcək.

Qeyd etməliyəm ki, informasiyanı azad paylaşmaq prinsipini hələ Tim Berners-Lee tərəfindən 1989-cu ildə veb texnologiya (World Wide Web) yaradılarkən nəzərdə tutulmuşdur. Məhz bu səbəbdən ilk yaradılan səyyar (browser) həm veb səhifələrini göstərmə həm də onları redaktə etmə imkanına malik idi. Lakin sonrakı dövürdə internetin daha çox elektron kommersiya istiqamətində inkişaf etməsi veb mediyasını ilkin fəlsəfəsindən uzaqlaşdırdı. Tim Berners-Linin özünün də etiraf etdiyi kimi, 2005-ci il ideyasının həyata keçdiyi il kimi yadda qaldı. Belə ki, məhz bu il fikirlərini və biliklərini paylaşmaq arzusunda olan milyonlarla yaradıcı insan bloglar, vikilər və podcastlər vasitəsilə internetdə tsunami meydana gətirmişdir. Yazdığım bu məqalə də episentri uzaqda olan bu tsunaminin bizə gəlib çatan kiçik bir dalğasıdır.

Ədəbiyyat

• Wikipedia: How to edit a page
  (Rusca: Как править статьи)
• History of Wikipedia
• Wikipedia Founder Jimmy Wales’ Interview with Slashdot
• Web Founder Tim Berners-Lee’s Blog

President of Azerbaijan recently signed an order titled “ICT Implementation Programme in Azerbaijan High Schools (2005-2007)”. According to the document $20M in total is provisioned for this project. Project involves installation of new computers in 4521 high schools countrywide. Thus, by the end of the project one computer will be available for each 33 school students.

Ministry of Education of Azerbaijan Republic is expected to promote open source software in all high schools and install home-grown Linux distributive known as “Lin.az”. By the end of this year desktops and thin clients will be installed in 150 schools. Thin clients will be mainly used in large labs, while desktops will be installed in labs with a small number of seats. Nevertheless, final decision about the operating system has not been made yet officially.

Due to international disinformation, regular users in Azerbaijan are not familiar with Linux as a powerful alternative to commercial operating systems. This was the major factor, which caused objection of teachers and other education society.

In order to provide more information for masses, Azerbaijan Internet Forum (AIF) initiated a workshop on 7 December. Workshop was attended by representatives of the Ministry of Education, Microsoft, Linux Users Group and AzNet Project. The workshop aimed to help Ministry of Education choose a platform for schools and discuss the existing barriers of the open source software.

I was invited to make a speech about the advantages of Linux and open source software for education. My presentation in Azeri is available in the bottom of the article and in in PDF. Below is the short summary of key points mentioned in the presentation and main goals of Lin.az distributive.

1. Software cost saving – Lin.az is Free:
   1. Roughly 300$ saving on each workstation
   2. Saved funds can be spent for education of teachers, staff problems and inter-school infrastructure
2. More Secure and Reliable:
   1. Almost virus free and better protected against viruses
   2. No need for regular critical updates
3. More Flexible:
   1. Easily can be adopted for special needs of Ministry of Education.
   2. Local vendors will be given the chance to support their schools.
   3. In the future integrated infrastructure can be easily implemented among schools in order to manage and share resources.
4. Azeri User Interface:
   1. Today, Lin.az/Linux is the only OS with the fully translated Azeri UI.
   2. 95% of applications (OpenOffice, Mozilla Firefox, etc.) also translated into Azeri
   3. Minorities can translate and use OS in their native languages in the future.
5. Other Advantages:
   1. Distributive includes wide range of educational programs for mathematics, chemistry, geography, programming and foreign languages education.
   2. Existing Windows compatible application could be used from emulators if required.
   3. User interface can be switched into other languages in few seconds, which is very important for multilingual schools.
6. International Practice:
   1. Nowadays, more and more schools all over the world are moving to OSS.
   2. All workstations in IOI’2006 (International Olympics of Informatics) will run Linux.
   3. 100$ (a.k.a. green) laptop is running Linux.

This event has been covered by local press – Exo (in Russian), Ayna (in Azeri) and InternetNews (in Russian). Lately, AzerPhoto.com has published photos from AIF’s session regarding this question which took place on 22 December.

Open source movement in Azerbaijan started its unofficial activity in 1998 by translating and adopting Linux. Later KDE, OpenOffice, Mozilla and many other add-on applications were involved in this process. Most of these activities today are consolidated in Lin.az distribution. AzNet Project, the main sponsor of activities, is planning to provide funds in 1Q06 to bring open source community to the next – official level.

Despite the very short time, minister spoke about The National Program on ICT development, 10Gbit country-wide backbone, Trans-Eurasian Fiber-optic Cable, and other projects sponsored by foreign organisations. Interestingly, among achievements minister also mentioned some fictitious developments in technologies like e-commerce, which actually have no real implementation in Azerbaijan.

Minister’s speech is available in HTML, PDF and Real video versions.

Armenian Prime Minister Andranik Margaryan also participated in this summit. As usual, armenians spoke about the “ancient” armenian alphabet, so-called “armenian genocide” and other irrelevant things. He called the Soviet clone of IBM’s System/360 computer ES EVM (ЕС ЭВМ), which was “developed” in Moscow, the “first armenian computer”.

WSIS home page: http://www.itu.int/wsis/